Groninger Archieven: 1935-1941 Els en Karla van Hasselt op film (omgekomen in Auschwitz)

GRONINGEN - Ron van Hasselt kwam in 2025 langs met een oud roestig blik met zuur ruikende films van zijn oom Jakob van Hasselt. Hierop staan beelden van de nog jonge Els en Karla die in Auschwitz zijn vermoord. Hun ouders hebben de oorlog overleefd, maar hebben de films nooit terug kunnen of willen kijken. 

Meer dan 80 jaar na dato bekijkt René Duursma van de Groninger Archieven voor het eerst de beelden waarop het leven van een gelukkig Joods gezin in Amsterdam te zien is, evenals beelden uit Haulerwijk en Groningen én bewegend beeld van Simon van Hasselt. Jakob (Jaap) van Hasselt is één van zes broers uit Slochteren, één van de jongere broers van de in Groningen bekende Simon van Hasselt. Simon was, hoofd van de Joodse school in Groningen voordat hij met zijn hele gezin werd vermoord op 12 februari 1943 in Auschwitz. 

Jaap vertrekt al jong naar Amsterdam om daar te gaan werken als notaris. Hij ontmoet de Haagse Elisabeth (Lies) Wisbrun. Zij komt uit een familie die het modehuis Wisbrun en Liffman bestierden. Dit modehuis had 9 filialen door het hele land. Hun eerste dochtertje, Els, wordt geboren op 28 januari 1935. Karla (Hinderika) volgt op 30 maart 1937. De van Hasselts besluiten kort na de geboorte van Els een camera te kopen en het prille leven van hun dochters te filmen. Els en Karla leiden een ogenschijnlijk gelukkig leven, we zien ze fietsen, spelen, op bezoek gaan bij familie en ze worden als baby liefdevol getoond aan familie door heel Nederland. 

We zien beelden van Haulerwijk, Groningen en natuurlijk Den Haag en Amsterdam. Het filmen houdt plots op in 1941. Het gezin duikt onder, maar dat lukt niet als gezin op één adres. De dochtertjes werden gescheiden van hun ouders ondergebracht. Jaap en Lies overleefden in de onderduik, hun dochtertjes werden verraden en naar Auschwitz gedeporteerd. Els werd niet ouder dan negen en Karla zes, vermoord door een misdadig regime... 

De films lagen tientallen jaren bij de Haagse familie en bleven in hun blik. Jaap werd na de oorlog notaris van Otto Frank, een lotgenoot als het gaat om het verlies van kinderen in de oorlog. De beelden zijn nu te bekijken op https://www.filmbankgroningen.nl/filmmakers/jaap-van-hasselt/ Ron van Hasselt schreef in een aantal boeken over de meisjes op deze familiefilms, o.a. in. Om en nabij Auschwitz, uit 2020. Pas begin dit jaar zag hij voor het eerst de bewegende beelden van zijn nichtjes. Het gaat in totaal om 63 korte 8mm films, de meeste verzuurd en in roestige blikken. Deze konden door de Groninger Archieven, met enige moeite, toch nog worden gedigitaliseerd op 4K. Dat gebeurde o.a. door de wet gate van hun filmscanner te gebruiken. Een methode waarbij de film nat word gemaakt met Isopropanol. De vloeistof vult de krassen en kabels en haalt het ergste vuil van de film. Hierbij een voorbeeld waarbij links met wetgate scan te zien is en rechts zonder: https://vimeo.com/1186770506